Ο Συνήγορος του Πoλίτη για τις Φυλακές Ανηλίκων

Δελτίο Τύπου 12.11.08

Ο Συνήγορος του Πολίτη, με την ιδιότητά του ως Συνήγορος του Παιδιού, με
αφορμή την ιδιαίτερη ένταση που επικρατεί στον χώρο των σωφρονιστικών
καταστημάτων της χώρας και τα αιτήματα που διατυπώθηκαν εκ μέρους
συντονιστικής επιτροπής κρατουμένων προς το Υπουργείο Δικαιοσύνης, στα οποία
περιλαμβάνεται πρόταση για «κατάργηση των φυλακών ανηλίκων και καθιέρωση
ανοικτών δομών φροντίδας και προστασίας των εφήβων και των νέων», επισημαίνει
τα παρακάτω:
Οι χώροι στους οποίους κρατούνται ανήλικοι (Ειδικά Καταστήματα Κράτησης
Νέων Αυλώνα, Βόλου και Κασσαβέτειας, Φυλακή Διαβατών, Γυναικεία Φυλακή
Κορυδαλλού και Ίδρυμα Αγωγής Ανηλίκων Βόλου) δεν πληρούν τις προϋποθέσεις
ούτε εκπληρώνουν τους σκοπούς της σωφρονιστικής μεταχείρισης ανηλίκων· διότι
εκτός της στέρησης της ελευθερίας, που κατά νόμο επιβάλλεται σε ανηλίκους που
έχουν διαπράξει σοβαρά ποινικά αδικήματα, στους ανηλίκους κρατούμενους
επιβάλλεται στην πράξη στέρηση και άλλων δικαιωμάτων, όπως της ελεύθερης
έκφρασης, της ανάπτυξης της προσωπικότητας, της θεραπευτικής παρέμβασης για
την αντιμετώπιση ειδικών προβλημάτων, όπως η τοξικοεξάρτηση, και της μέριμνας
για κοινωνική επανένταξη. Επιπλέον στους χώρους αυτούς υφίστανται σοβαρές
παραβιάσεις ως προς τις συνθήκες διαβίωσης, που δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες
της παιδικής ηλικίας: συμβίωση ανηλίκων μαζί με ενήλικα πρόσωπα –νεαρούς
ενήλικες-, ανεπαρκής υγειονομική περίθαλψη, δεν διαχωρίζονται οι ανήλικοι στους
οποίους έχει επιβληθεί προσωρινή κράτηση από τους καταδίκους κ.λπ.. Γενικότερα,
οι κρατούμενοι ανήλικοι αποκτούν εμπειρίες που αντί να συμβάλουν στην αποτροπή
της περαιτέρω εγκληματικής τους εμπλοκής, στην πράξη επιτείνουν την εξοικείωσή
τους με τις εγκληματικές συμπεριφορές και την κοινωνική περιθωριοποίησή τους,
όπως εκτενώς έχει αποδειχθεί από την επιστημονική έρευνα.
Ο Συνήγορος του Παιδιού έχει επισημάνει επανειλημμένα προς το Υπουργείο
Δικαιοσύνης και τη Βουλή των Ελλήνων, στο πλαίσιο των Ετήσιων Εκθέσεων που
υποβάλλει αλλά και των καταθέσεων σε Ειδικές Επιτροπές της Βουλής, την ανάγκη
να εφαρμοσθούν διεξοδικότερα τα εκ του νόμου προβλεπόμενα αναμορφωτικά μέτρα
για ανηλίκους, μέτρα που λειτουργούν εναλλακτικά στον εγκλεισμό, όπως είναι τα
μέτρα επιμέλειας, η κοινωφελής εργασία, η επανορθωτική δικαιοσύνη και η
ένταξη σε προγράμματα εκπαίδευσης και ψυχο-κοινωνικής υποστήριξης.
Απόλυτη ανάγκη επίσης είναι να λειτουργήσουν περισσότεροι ξενώνες φιλοξενίας
για εφήβους με παραβατική συμπεριφορά και να προχωρήσει η ίδρυση και λειτουργία
των Μονάδων Μέριμνας Νέων, που προβλέπονταν σε σχέδιο νόμου, το οποίο δόθηκε
μεν στη δημοσιότητα από το Υπουργείο Δικαιοσύνης ήδη το 2003, ουδέποτε όμως
εγκρίθηκε από τη Βουλή.
Ο Συνήγορος του Παιδιού, βασιζόμενος στις μέχρι σήμερα ενέργειες και
διαπιστώσεις του, και ιδίως στην επαφή του με τους ανηλίκους, πιστεύει ότι η
σύγχρονη αντεγκληματική πολιτική θα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην
διευκόλυνση της κοινωνικής ένταξης των ανηλίκων παραβατών του νόμου, και στην
ενίσχυση ενός δυναμικού και ισότιμου ρόλου συμμετοχής τους στην κοινωνία. Για
την επίτευξη του ρόλου αυτού, είναι αναγκαία η αποτελεσματική υποστήριξη των
ανηλίκων, μέσα από τον σεβασμό της αξιοπρέπειας, της προσωπικής αξίας και των
δικαιωμάτων τους, ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να περιθωριοποιηθούν
κοινωνικά. Προσφορότερη, συνεπώς, είναι η σταδιακή αντικατάσταση των
στερητικών της ελευθερίας ποινών με εξωιδρυματικά μέτρα, ιδίως όταν με σχετικά
πρόσφατη νομοθεσία (ν. 3189/03), ο παραδοσιακός κατάλογος των αναμορφωτικών
μέτρων έχει εμπλουτισθεί με τη θέσπιση νέων.
Ειδικότερα, ο Συνήγορος του Παιδιού εκτιμά ότι η Ελληνική Πολιτεία χρειάζεται
επειγόντως να μελετήσει και υλοποιήσει μέτρα που θα διασφαλίζουν:
- Την έκτιση των στερητικών της ελευθερίας ποινών για ανηλίκους σε χώρους
ξεχωριστούς από τις φυλακές και τα ειδικά καταστήματα κράτησης νέων, ώστε οι
ανήλικοι να μην συνυπάρχουν με νεαρά ενήλικα πρόσωπα και να διαβιούν σε
συνθήκες ανταποκρινόμενες στις ανάγκες της παιδικής ηλικίας και κατά το δυνατό
εγγύτερα στα πρότυπα της οικογενειακής ζωής,
- Την βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης σε χώρους κράτησης εφήβων και
μετεφήβων, ώστε να διασφαλίζεται ιδίως η υγεία, η υγιεινή, η κατάλληλη ψυχαγωγία
και η δημιουργική απασχόληση των κρατουμένων, με ενθάρρυνση της ουσιαστικής
σχολικής τους φοίτησης και της επαγγελματικής τους κατάρτισης.
- Την ειδική θεραπευτική αντιμετώπιση των ανηλίκων που αντιμετωπίζουν
προβλήματα τοξικοεξάρτησης, σε κατάλληλα οργανωμένες και στελεχωμένες
μονάδες, που θα αποβλέπουν κυρίως στην θεραπεία και κοινωνική τους επανένταξη,
- Την λειτουργία κατάλληλα στελεχωμένων ξενώνων φιλοξενίας και
υποστήριξης για έφηβους με παραβατική συμπεριφορά που χρειάζεται να
απομακρυνθούν από το οικογενειακό τους περιβάλλον και να λάβουν βοήθεια για την
υγιή κοινωνική τους ένταξη
- Την επαρκή και κατάλληλη στελέχωση των υπηρεσιών επιμελητών ανηλίκων
των δικαστηρίων ανηλίκων όλης της χώρας, ώστε να μπορούν να φέρουν σε πέρας
αποτελεσματικά την εκ του νόμου αποστολή τους
- Την ενίσχυση της εφαρμογής των αναμορφωτικών μέτρων στην κοινότητα, με
έμφαση στα μέτρα που ενισχύουν τη διαδικασία κοινωνικοποίησης των ανηλίκων,
και με πρόβλεψη πόρων και διαδικασιών, ώστε να αξιοποιούνται προς τούτο οι
φορείς της κοινότητας υπό την επίβλεψη των αρμοδίων υπηρεσιών του Υπουργείου
Δικαιοσύνης
- Την πρόβλεψη ειδικών διατάξεων για την εφαρμογή του μέτρου της
κοινωφελούς εργασίας (ασφαλιστική κάλυψη και δυνατότητα ένταξης των ανηλίκων
σε προγράμματα της τοπικής αυτοδιοίκησης και κοινωφελών δημοσίων και μη
κυβερνητικών οργανισμών).
- Την ιδιαίτερη έμφαση στα προγράμματα πρόληψης και υποστηρικτικής
παρέμβασης πριν από την ποινική εμπλοκή των ανηλίκων και με την ενίσχυση του
έργου των κοινωνικών υπηρεσιών και των δομών ψυχικής υγείας της κοινότητας.

Περισσότερες πληροφορίες: 210.728.97.03

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΣΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΠΑΡΑΛΑΒΗΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ ΑΣΥΛΟΥ

Δελτίο Τύπου

Ο Συνήγορος του Πολίτη επισημαίνει:
Τα προβλήματα της παραλαβής αιτημάτων ασύλου στην Διεύθυνση Αλλοδαπών Αττικής (Πέτρου Ράλλη) είναι το αναμενόμενο αποτέλεσμα της ουσιαστικής κατάρρευσης μιας πρόχειρης και δυσλειτουργικής σε εθνικό επίπεδο διοικητικής διαδικασίας υπό το βάρος της μαζικής εισροής αλλοδαπών «χωρίς χαρτιά».
Σοβαρότατα προβλήματα παρουσιάστηκαν το τελευταίο χρονικό διάστημα κατά την παραλαβή αιτημάτων ασύλου στη Δ/νση Αλλοδαπών Αττικής. Αυτά εκδηλώθηκαν μάλιστα ακόμη και με τη μορφή βίαιων επεισοδίων μεταξύ αστυνομίας και αλλοδαπών. Ο Συνήγορος του Πολίτη, που μετέβη περισσότερες φορές επιτοπίως, μετά από σωρεία καταγγελιών εκ μέρους ενδιαφερομένων αλλοδαπών και κοινωνικών οργανώσεων, νιώθει υποχρεωμένος να εκφράσει την ιδιαίτερη ανησυχία του σε ό,τι αφορά τη σχετική διαδικασία που ακολουθεί η Ελληνική Αστυνομία.
Τα προβλήματα, όπως διαπιστώθηκε, καταρχάς δημιουργήθηκαν από την προ μηνός αιφνίδια απόφαση της Δνσης Αλλοδαπών να σταματήσει να παραλαμβάνει περαιτέρω αιτήματα ασύλου, λόγω της διαρκώς διογκούμενης προσέλευση αλλοδαπών «χωρίς χαρτιά» στην εν λόγω υπηρεσία προκειμένου να υπαχθούν στο καθεστώς αιτούντος άσυλο, και την εφαρμογή
μιας πολιτικής «επιλεκτικής» παραλαβής με αμφιλεγόμενα κριτήρια.
Όπως κατέστη σαφές από τη διερεύνηση του θέματος, τέτοια προβλήματα θα έπρεπε να θεωρούνται αναμενόμενα εν όψει του μαζικού αριθμού των εισελθόντων κατά το τρέχον έτος στη χώρα αλλοδαπών «χωρίς χαρτιά» και της κατάστασης εξαθλίωσης στην οποία οι περισσότεροι εξ αυτών τείνουν να περιέλθουν. Χαρακτηριστικά που κατά την ήδη διατυπωθείσα στο πρόσφατο παρελθόν κρίση του Συνηγόρου του Πολίτη, φαίνονται να στοιχειοθετούν μια πρώτη, ήπιας μορφής, ανθρωπιστική κρίση. Από τη σκοπιά αυτή, τα προβλήματα στη Δνση Αλλοδαπών Αττικής αποτελούν απλώς το επιστέγασμα ενός ευρύτερου πλέγματος δομικών δυσλειτουργιών που χαρακτηρίζουν συνολικά τη διαδικασία ασύλου, αλλά και τη διαχείριση της παραμονής ορισμένων τμημάτων του αλλοδαπού πληθυσμού που διαμένει στη χώρα. Οι δομικές αυτές δυσλειτουργίες ξεκινούν ήδη από τον τρόπο διαχείρισης του εισερχομένου πληθυσμού στα μεθοριακά σημεία εισόδου στη χώρα (σύλληψη και κράτηση για αδικαιολόγητα μακρύ διάστημα και υπό δυσμενέστατες περιστάσεις, χωρίς εγγύηση πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου, συλλήβδην όλων των εισερχομένων) και φθάνουν μέχρι την εξαιρετικά ακανθώδη κατάσταση που έχει δημιουργηθεί με την εγκατάσταση υπό συνθήκες εξαθλίωσης μεγάλου αριθμού αλλοδαπών «χωρίς χαρτιά» δίπλα στο λιμάνι της Πάτρας. Έτσι, οι δυσλειτουργίες της διοίκησης επιτείνουν την κατάσταση κρίσης με τρόπο που θέτει σε σοβαρό κίνδυνο τη δημόσια τάξη και υγεία, ιδίως όμως την κοινωνική συνοχή και αλληλεγγύη του πληθυσμού που διαμένει στη χώρα.
Ο Συνήγορος του Πολίτη θεωρεί επιτακτική την παραλαβή αιτημάτων χωρίς περιορισμούς και επιλεκτικά κριτήρια, καθώς τέτοιες πρακτικές δεν προσκρούουν μόνον στον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, αλλά και στην αρχή της απρόσκοπτης πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου όσων επιθυμούν να υποβάλουν σχετικό αίτημα. Με δεδομένο όμως ότι η προβληματική κατάσταση στην Δ/νση Αλλοδαπών Αττικής αποτελεί απλώς το επιφαινόμενο της βαθύτερης παθογένειας στην οργάνωση της διαδικασίας χορήγησης πολιτικού ασύλου στη χώρα μας, η αντιμετώπισή της απαιτεί καταφανώς στρατηγικού χαρακτήρα αναδιαρθρώσεις των σχετικών διοικητικών δομών και λειτουργιών.
Γι’ αυτό και ο Συνήγορος του Πολίτη προτείνει τη δραστική αποκέντρωση των διαδικασιών του ασύλου, κατά το πρότυπο των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών, την πλήρη αξιοποίηση
των προβλεπόμενων θεσμικών δυνατοτήτων και τη συντονισμένη κινητοποίηση περισσοτέρων υπουργείων, υπηρεσιών της τοπικής αυτοδιοίκησης αλλά και της κοινωνίας των πολιτών για τη βελτίωση της διαδικασίας και τη θωράκιση της κοινωνικής συνοχής.
Ωστόσο, τα μέτρα διοικητικής αναδιάρθρωσης και συντονισμού με κοινωνικούς φορείς δεν θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τα προβλήματα της διαδικασίας ασύλου ή, έστω, να μειώσουν αποφασιστικά τον -πράγματι συνθλιπτικό σήμερα- φόρτο των εμπλεκομένων υπηρεσιών όσο δεν παρέχεται στον διαρκώς και ταχέως διογκούμενο πληθυσμό των αλλοδαπών που «εγκλωβίζεται» στη χώρα, λόγω του ότι η απέλαση ή η απομάκρυνσή τους είναι ανέφικτη, άλλος τρόπος διασφάλισης της προσωρινής τους διαμονής και εργασίας για τα προς το ζην, από την επιδίωξη της «ροζ κάρτας» του αιτούντος άσυλο.
Το πλήρες κείμενο του εγγράφου υπάρχει στο www.synigoros.gr

Συνήγορος του Παιδιού

Δελτίο Τύπου
13.1.2009

Οι Έφηβοι συζητούν και προτείνουν

Η πρώτη συνάντηση της Ομάδας Εφήβων Συμβούλων που συγκρότησε ο Συνήγορος του Πολίτη στο πλαίσιο της αποστολής του ως Συνήγορος του Παιδιού, ακολουθώντας πρότυπα ομόλογων ευρωπαϊκών θεσμών, πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα στις 10 και 11 Ιανουαρίου 2009 με την συμμετοχή 29 αγοριών και κοριτσιών ηλικίας 14 ως 17 χρόνων από όλες τις Περιφέρειες της χώρας.
Στόχος του εκπαιδευτικού αυτού διημέρου ήταν οι έφηβοι, μέσα από συμμετοχικές διαδικασίες, αφενός να κατανοήσουν το ρόλο του Συνηγόρου του Παιδιού και της Ομάδας και αφετέρου να διαμορφώσουν τη θεματολογία και τη μεθοδολογία με την οποία θα εργαστούν κατά τη διάρκεια της χρονιάς.
Τα θέματα που θα απασχολήσουν την Ομάδα Εφήβων Συμβούλων στη διάρκεια του 2009 καθώς και τους εφήβους που είχαν αρχικά αποστείλει αιτήσεις συμμετοχής σε αυτήν (410 έφηβοι) συνοψίστηκαν σε 3 ενότητες: α) δικαιώματα της συμμετοχής και της έκφρασης, β) διακρίσεις και ανισότητες και γ) προστασία από την βία, την κακοποίηση, την παραμέληση και την εκμετάλλευση. Τα θέματα που πρότειναν οι έφηβοι αναρτώνται στον ιστοχώρο του Συνηγόρου του Παιδιού (http://www.0-18.gr/), όπου θα παρουσιάζονται σε τακτική βάση και οι προτάσεις ή τα αποτελέσματα των δράσεών τους.
Ο Συνήγορος του Παιδιού θα υποστηρίξει τα μέλη της Ομάδας Εφήβων Συμβούλων προκειμένου να διεξαγάγουν διάλογο με συνομηλίκους τους και δραστηριότητες στα σχολεία τους, ώστε να διαμορφωθούν συγκεκριμένες προτάσεις στα θέματα που τους απασχολούν. Στις επόμενες συναντήσεις της Ομάδας στη διάρκεια της χρονιάς, οι προτάσεις αυτές θα γίνονται αντικείμενο συζήτησης και επεξεργασίας σε ηλεκτρονικό φόρουμ, το οποίο αναπτύσσεται για τον σκοπό αυτό. Στο τέλος κάθε χρονιάς, ο Συνήγορος θα συνοψίζει τις απόψεις των εφήβων και θα απευθύνει τις προτάσεις τους προς την Πολιτεία.
O Συνήγορος του Παιδιού θεωρεί ότι οι έφηβοι, όταν τους δίνεται η δυνατότητα να συμμετέχουν σε παρόμοιες διαδικασίες μέσα από τις οποίες εκφράζουν τις απόψεις τους και αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για τα θέματα που τους αφορούν, αποδεικνύουν ότι μπορούν να εκφραστούν με ωριμότητα, δημιουργικότητα και δέσμευση. Σε μια εποχή κατά την οποία έχει γίνει φανερό ότι παιδιά και έφηβοι έχουν ανάγκη να νιώσουν ότι ακούγονται και ότι λαμβάνεται σοβαρά υπόψη η γνώμη τους, είναι σημαντικό η εκπαιδευτική κοινότητα να διαθέτει χρόνο για τη διεξαγωγή συζητήσεων, να ενισχύει τις πρωτοβουλίες των μαθητών και να αξιοποιεί τον θεσμό των μαθητικών κοινοτήτων.
H πρώτη συνάντηση της Ομάδας Εφήβων Συμβούλων, η οποία χαρακτηρίστηκε από την υπευθυνότητα και τον ενθουσιασμό των εφήβων που συμμετείχαν, πραγματοποιήθηκε με την ευγενική υποστήριξη: α) της Aegean Airlines, η οποία διέθεσε δωρεάν εισιτήρια στους εφήβους και τους συνοδούς τους που μετακινήθηκαν αεροπορικά στην Αθήνα, και β) της Ένωσης Ξενοδόχων Αθήνας, που έδωσε τη δυνατότητα δωρεάν φιλοξενίας παιδιών και συνοδών στο ξενοδοχείο Electra Palace στην Πλάκα.
Η επόμενη συνάντηση της Ομάδας Εφήβων Συμβούλων προγραμματίζεται να διεξαχθεί τον Μάρτιο στην Θεσσαλονίκη.

Επικοινωνία για περισσότερα στοιχεία: τηλέφωνα 210.7289703 και 210.7289744
e-mail: cr@synigoros.gr